عنوان پست میاد اینجا

بازسازی ساختمان؛ تاریخچه آسانسور

آسانسورهای اولیه، به‌وسیله انرژی و نیروی ماهیچه‌‌ای انسانی و حیوانی به حرکت درمی‌‌آمدند؛ اما با پیشرفت فناوری و ظهور انقلاب صنعتی، آسانسورهایی با کاربری و نحوه عملکرد متفاوت، وارد عرصه جابجایی و حمل‌ونقل عمودی کالا و فرد شدند. در این مقاله ضمن ارائه تعریفی از آسانسور و معرفی انواع امروزی آن، تاریخچه آسانسور در جهان و ایران را موردبررسی و مطالعه قرار ‌‌می‌‌دهیم.

با نگاهی گذرا به تاریخ و تغییر و تحولات ایجادشده در شیوه زندگی بشر، درمی‌یابیم که انسان‌‌ها همواره از علم برای حل مشکلات پیچیده و همچنین سهولت بخشیدن و سرعت دادن به روند انجام کارهایشان در زندگی بهره گرفته‌‌اند. آن‌‌ها با ساخت ابزارهای گوناگون تا حد ممکن، دشوارترین کارها را برای خود آسان و ساده کرده‌‌اند. ازجمله وسایلی که توسط انسان‌ها و با تکیه‌بر علم، درزمینهٔ ساخت‌وساز و بالأخص جابجایی و انتقال عمودی اشیاء و مصالح سنگینی مانند سنگ، چوب، خاک و … تولید شد، بالابر یا همان آسانسور امروزی بود. آسانسورهای اولیه، به‌وسیله انرژی و نیروی ماهیچه‌‌ای انسانی و حیوانی به حرکت درمی‌‌آمدند؛ اما با پیشرفت فناوری و ظهور انقلاب صنعتی، آسانسورهایی با کاربری و نحوه عملکرد متفاوت، وارد عرصه جابجایی و حمل‌ونقل عمودی کالا و فرد شدند. در این مقاله ضمن ارائه تعریفی از آسانسور و معرفی انواع امروزی آن، تاریخچه آسانسور در جهان و ایران را موردبررسی و مطالعه قرار ‌‌می‌‌دهیم.

آسانسور (Elevator) چیست؟
آسانسور دستگاهی است که از اجزایی نظیر کابین، کابل، موتور و دیگر قطعات مکانیکی تشکیل‌شده و برای جابجایی و حمل‌ونقل مردم، اجسام، کالاها و … به‌صورت عمودی در بین طبقات یک ساختمان (به سمت بالا و پایین) مورداستفاده قرار می‌‌گیرد. امروزه این دستگاه پرکاربرد، به‌عنوان یکی از ملزومات و بخش‌‌های اساسی بسیاری از ساختمان‌‌ها (تجاری و مسکونی) شناخته می‌‌شود. از رایج‌‌ترین انواع آسانسور، با در نظر گرفتن نوع انتقال نیروی محرکه به کابین می‌‌توان آسانسورهای هیدرولیک، کششی، وینچی و مغناطیسی را نام برد که هر یک از آن‌‌ها کارایی و ویژگی‌‌های مختص به خود را دارند. ناگفته نماند که در حال حاضر با ظهور فناوری‌‌های نوین، آسانسورهای پنوماتیک نیز در ساختمان‌‌ها به کار گرفته می‌‌شوند.

تاریخچه آسانسور در جهان
ارشمیدس نخستین فردی بود که توانست ۲۵۳ سال قبل از میلاد مسیح، وسیله‌‌ای تقریباً مشابه با آسانسورهای امروزی را برای بالا و پایین بردن اجسام یا بار به‌صورت عمودی و در ارتفاع کم، اختراع کند. این بالابر که به شیوه دستی کار می‌‌کرد، از اولین نمونه‌‌های تلاش انسان‌‌ها برای ساخت آسانسور به‌حساب می‌‌آید؛ اما در ۳۳۶ سال قبل از میلاد مسیح (در روم باستان) نیز دستگاه‌‌هایی به منظور جابجایی افراد و انواع گوناگون بارها، وجود داشتند که نسبت به اختراع ارشمیدس، از امنیت بسیار کمتری برخوردار بودند و به کمک انرژی ماهیچه‌‌ای گلادیاتورها و حیوانات وحشی به حرکت درمی‌‌آمدند. در سال ۱۷۸۴ جرج آتوود ریاضیدان و دانشمند انگلیسی، دستگاهی به نام ماشین آتوود (متشکل از دو وزنه که با نخ به هم متصل بودند و به‌وسیله یک قرقره حرکت یا چرخش عمودی داشتند) اختراع کرد که در شکل‌‌گیری آسانسورهای امروزی نقش انکارناپذیر و فوق‌‌العاده مؤثری داشت. جرج آتوود برای ایمنی آسانسورها نیز طرحی ارائه داد که در آن، اگر هنگام حرکت آسانسور طناب پاره می‌‌شد، بخش انتهایی طناب در قرقره قفل و از سقوط و برخورد کابین با زمین جلوگیری به عمل می‌‌آورد و به‌این‌ترتیب فرد داخل آسانسور، هیچ‌گونه آسیبی نمی‌‌دید. باگذشت زمان و پیشرفت روزافزون تکنولوژی و افزایش امکانات، الیشا اوتیس مخترع آمریکایی در سال ۱۸۵۲ با برطرف‌‌سازی مشکلاتی نظیر خرابی و پارگی کابل‌‌ها، آسانسوری را طراحی کرد که به سیستم ترمز ایمنی مجهز بود. همین امر موجب گشت تا ازآن‌پس آسانسورها را در انواع ساختمان‌‌ها و برای جابجایی مسافران نیز به‌کارگیرند. باوجوداینکه پس از اوتیس افراد بسیاری به ساخت و طراحی آسانسور پرداختند، اما همچنان آسانسورهای امروزی، از همان ساختاری که اوتیس ایجاد کرده بود بهره می‌‌برند. در حال حاضر شرکت اوتیس به‌عنوان بزرگ‌‌ترین کمپانی تولید آسانسور در جهان مشغول به فعالیت است.

تاریخچه آسانسور در ایران
طبق شواهد تاریخی، نمونه‌‌هایی از آسانسورهای اولیه در «تخت جمشید»، «معبد آناهیتا» و «کاخ آپادانا» وجود داشتند و مورداستفاده قرار می‌‌گرفتند. با توجه به اسناد در دسترس و قابل استناد، قدمت صنعت آسانسور در ایران، کمتر از ۱۰۰ سال تخمین زده می‌‌شود و اولین نمونه‌‌های آن، در برخی از ساختمان‌‌ها مانند باشگاه افسران ستاد ارتش و کتابخانه ملی واقع در میدان امام خمینی (میدان سپه سابق) به چشم می‌‌خورد. اکثر آن آسانسورها به‌وسیله مهندسان خارجی و با همراهی اولین نسل از متخصصان صنعت آسانسور در ایران نصب و مورد بهره‌‌برداری قرار گرفتند. از سال ۱۳۳۵ ساخت آپارتمان‌‌های سه‌طبقه و به بالا، آغاز گردید و از همان زمان صنعت آسانسور در ایران شروع به رشد کرد. در آن دوران آسانسورها به‌طور کامل، از خارج و توسط یک شرکت سوئیسی وارد کشور می‌‌شدند، سپس دیگر شرکت‌‌های خارجی نیز به این عرصه پا گذاشتند؛ اما در سال ۱۳۵۰ وزارت مسکن و شهرسازی، تحت لیسانس شرکت سوئیسی شیندلر در شهر صنعتی البرز قزوین، نخستین کارخانه ساخت آسانسور را بنا نهاد. این شرکت خارجی توانست برای پرورش نیروی کارآمد، با برگزاری کلاس‌‌های دوره‌‌ای تئوری و عملی درزمینهٔ نصب و راه‌‌اندازی آسانسور، متخصصان بسیاری را برای کار در این زمینه آماده سازد. با توجه به اینکه صنعت آسانسور، تحت تأثیر فشارها و تحریم‌‌های ناشی از جنگ تحمیلی فراز و نشیب‌‌های بسیاری را به خود دید، اما هم‌اکنون بیش از هزار شرکت ارائه‌‌دهنده خدمات آسانسور در ایران فعال هستند. ناگفته نماند که نمایندگی‌‌هایی نظیر اوتیس، شیندلر، تیسن، فوجی و … در کشور وجود دارند که در کنار شرکت‌‌های ایرانی، صنعت آسانسور در ایران را به سمت جلو پیش می‌‌برند.

نتیجه‌‌گیری
از نخستین بالابرها که با انرژی ماهیچه‌‌ای انسان‌‌ها و حیوانات حرکت می‌‌کردند تا ظهور آسانسورهای مدرن کنونی، این صنعت تغییرات بسیاری داشته است. با توجه به تکامل و پیشرفت چشم‌‌گیر آسانسورها، امروزه از آن‌‌ها در اکثر قریب به‌اتفاق ساختمان‌‌ها (تجاری و مسکونی) استفاده می‌‌شود. آسانسور‌‌ها علاوه بر ساختمان‌‌ها، در صنعت و کارخانه‌‌ها نیز بسیار کاربرد دارند و برای انجام کارهای گوناگون و سنگین مورد بهره‌‌برداری قرار می‌‌گیرند؛ اما لازم به ذکر است که پیشرفت آسانسورها تنها به شیوه عملکرد مکانیکی و ایمنی آن‌‌ها ختم نمی‌‌شود، بلکه در حال حاضر آسانسورها ازلحاظ ظاهری نیز تغییرات شگرفی را به خود دیده‌‌اند و با فناوری‌‌های جدید و منحصربه‌فردشان، درزمینهٔ زیباسازی ساختمان‌‌ها نقش بسزایی را ایفا می‌‌کنند. درواقع می‌‌توان آسانسور را به‌عنوان یکی از تأثیرگذارترین ساخته‌‌های دست بشر دانست که همواره انسان‌‌ها را در انجام دشوارترین کارها، یاری رسانده است.
منابع

صفایی فر، حسین. ملکی، مرتضی، (۱۳۹۴). طراحی آسانسور هیدرولیکی،همایش یافته‌‌های نوین در هوافضا و علوم وابسته، تهران، دانشکده علوم و فنون نوین دانشگاه تهران.

منبع۲   منبع۳   منبع۴   منبع۵   منبع۶   منبع۷   منبع۸   منبع۹   منبع۱۰   منبع۱۱   منبع۱۲   منبع۱۳

شما چه فکر میکنید؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *